Stjórnendur 400 stærstu fyrirtækjanna: Stöðnun í fjárfestingum og á vinnumarkaði
Flestir stjórnendur telja aðstæður í atvinnulífinu vera í meðallagi og að þær batni ekki á næstu sex mánuðum. Mun fleiri telja aðstæður í atvinnulífinu vera slæmar en að þær séu góðar. Nægt framboð er af starfsfólki en það örlar á starfsmannaskorti í byggingarstarfsemi og samgöngum og ferðaþjónustu. Útlit er fyrir að fjárfestingar fyrirtækjanna standi í stað á árinu og í heild gera stjórnendur ráð fyrir óbreyttum starfsmannafjölda næstu sex mánuði.
Framleiðslu- og þjónustugeta fyrirtækjanna er vannýtt í flestum tilfellum. Að jafnaði vænta stjórnendur 3,7% verðbólgu næstu 12 mánuði og 4,6% eftir tvö ár. Stjórnendur búast við að gengi krónunnar veikist heldur á næstunni og að stýrivextir Seðlabankans verði óbreyttir. Þetta eru helstu niðurstöður könnunar á stöðu og framtíðarhorfum stærstu fyrirtækja landsins, sem gerð var af Capacent í september 2013 fyrir Samtök atvinnulífsins og Seðlabanka Íslands.
Aðstæður í atvinnulífinu slæmar
Rúmlega 40% stjórnenda telja aðstæður í atvinnulífinu vera slæmar sem er sama niðurstaða og í könnuninni í maí sl. Helmingur stjórnenda telur að þær séu hvorki góðar né slæmar en aðeins 7% að þær séu góðar. Hlutfallslega flestir stjórnendur í sjávarútvegi og verslun telja aðstæður góðar (13,5%), en fæstir í samgöngum, flutningum og ferðaþjónustu og iðnaði (3,1-3,3%).
Flestir telja að aðstæður batni ekki næstu 6 mánuði
Mat stjórnenda á aðstæðum eftir sex mánuði er jafnan jákvæðara en á núverandi stöðu. Nú telja 30% að aðstæður batni en 13% að þær versni, en langflestir (57%) telja að þær verði óbreyttar. Þetta er mun lakari niðurstaða en í könnuninni í maí síðastliðnum þegar helmingur stjórnenda taldi aðstæður fara batnandi. Gildi vísitölu efnahagslífsins eftir sex mánuði, sem mælir mismun á fjölda þeirra sem telja að ástandið batni og þeim sem telja að það versni, er þó mjög hátt og hefur á þessu ári ekki verið hærri síðan árið 2004. Stjórnendur í fjármálaþjónustu og sjávarútvegi eru bjartsýnastir á framvinduna en stjórnendur í iðnaði og byggingarstarfsemi svartsýnastir. Heldur meiri bjartsýni gætir meðal útflutningsfyrirtækja en annarra.
Nægt framboð af starfsfólki
Nægt framboð er á starfsfólki að mati stjórnenda. Þó telja 14% þeirra skort vera á starfsfólki og gætir hans einkum í byggingarstarfsemi og samgöngum og ferðaþjónustu. Skorts á starfsfólki gætir í ríkari mæli hjá smærri fyrirtækjum
en þeim stærri. Enginn munur er á höfuðborgarsvæðinu og landsbyggðinni í þessu efni.
Búist við óbreyttum starfsmannafjölda á næstunni
Starfsfólk fyrirtækjanna í könnuninni telur um 35 þúsund. Þegar svör stjórnenda eru vegin saman með starfsmannafjölda fyrirtækjanna fæst að starfsmannafjöldi þeirra í heild muni standa í stað á næstu sex mánuðum. Það er sama niðurstaða og í síðustu könnun. 70% stjórnenda búast við óbreyttum starfsmannafjölda á næstu sex mánuðum, 13% sjá fram á fjölgun en 18% fækkun. Fækkun er einkum áformuð hjá stórum fyrirtækjum en fjölgun hjá meðalstórum fyrirtækjum. Búist er við fjölgun starfsmanna í sérhæfðri þjónustu, sjávarútvegi, verslun og samgöngum og ferðaþjónustu, en fækkun í iðnaði, byggingarstarfsemi og fjármálastarfsemi.
Framleiðslu- og þjónustugeta vannýtt
Tveir þriðju stjórnenda telja ekkert vandamál að bregðast við óvæntri aukningu í eftirspurn eða sölu, en tæpur þriðjungur telur það nokkurt vandamál. Staðan er nokkuð mismunandi eftir atvinnugreinum þar sem helmingur stjórnenda í byggingariðnaði og sérhæfðri þjónustu telja það vandamál að bregðast við óvæntri eftirspurn en einungis 11-12% í verslun og fjármálastarfsemi. Yfirgnæfandi meirihluti stjórnenda (92%) telja að þessar aðstæður verði óbreyttar næstu sex mánuði.
Búast við svipuðum hagnaði árin 2013 og 2012
Tæplega helmingur stjórnenda býst við að hagnaður, sem hlutfall af veltu, á þessu ári verði svipaður og á síðasta ári, og álíka margir að hann aukist og að hann minnki. Horfur um hagnað eru bestar í samgöngum og ferðaþjónustu, fjármálastarfsemi og verslun en lakastar í byggingarstarfsemi, iðnaði, sjávarútvegi og sérhæfðri þjónustu. Horfur um hagnað eru betri á höfuðborgarsvæðinu en á landsbyggðinni og nokkuð betri hjá útflutningsfyrirtækjum en öðrum fyrirtækjum.
Væntingar um aukna framlegð
Töluvert fleiri stjórnendur vænta þess að framlegð fyrirtækjanna, þ.e. EBITDA, aukist á næstu sex mánuðum en að hún minnki, en tæpur helmingur áætlar að hún standi í stað. Þannig búast 30% þeirra við því að framlegð aukist, 22% að hún minnki og 48% að hún standi í stað. Horfur eru bestar í samgöngum og ferðaþjónustu, þar sem 57% stjórnenda búast við aukinni framlegð, þar á eftir kemur fjármálastarfsemi (35%), verslun (32%) og sérhæfð þjónusta (32%). Horfur eru á minnkandi framlegð í sjávarútvegi, iðnaði og byggingarstarfsemi.
Væntingar um aukna eftirspurn bæði innanlands og erlendis
Flestir stjórnendur búast við svipaðri eftirspurn á innanlandsmarkaði á næstu sex mánuðum og verið hefur undanfarið, en töluvert fleiri búast við aukningu en samdrætti. Þannig búast um 60% við óbreyttri eftirspurn, tæp 30% við aukningu en rúm 10% við samdrætti. Rúmur helmingur stjórnenda á von á því að verð á vöru og þjónustu fyrirtækjanna á innanlandsmarkaði verði óbreytt á næstu sex mánuðum en rúm 40% að það hækki. Að jafnaði er búist við 1,6% verðhækkun á vöru og þjónustu fyrirtækjanna á næstu sex mánuðum og 2,7% hækkun aðfanga.
Horfur um eftirspurn á erlendum mörkuðum á næstu sex mánuðum eru betri en á innanlandsmarkaði. 45% stjórnenda telja að hún aukist, tæplega 50% að hún verði óbreytt en einungis 7% að hún minnki. Að jafnaði er ekki búist við verðhækkun á erlendum mörkuðum þar sem langflestir stjórnenda búast við að verð standi í stað og jafnmargir að verð hækki og að þau lækki. Fjórðungur stjórnenda sjávarútvegsfyrirtækja reikna þó með verðlækkun sjávarafurða.
Fjárfestingar standa í stað á árinu
Fjárfestingar fyrirtækjanna munu standa í stað á árinu samkvæmt könnuninni. 24% stjórnenda sjá fram á auknar fjárfestingar, 25% að þær minnki og rúmur helmingur að þær verði svipaðar og árið 2012. Langmest aukning fjárfestinga er áætluð í samgöngum og ferðaþjónustu en horfur eru á samdrætti fjárfestinga í iðnaði. Áætlanir um samdrátt fjárfestinga eru mun almennari meðal smærri fyrirtækja (með færri en 60 starfsmenn) en annarra.
Vænta óbreyttra stýrivaxta
Stjórnendur búast við að stýrivextir Seðlabankans verði 6,1% eftir 12 mánuði (miðgildi 6,0%) en þeir eru nú 6,0%. Þetta er sama niðurstaða og í könnuninni í mars síðastliðnum.
Væntingar um 3,7% verðbólgu
Að meðaltali búast stjórnendur við því að verðbólgan eftir eitt ár, þ.e. hækkun vísitölu neysluverðs á næstu 12 mánuðum, verði 3,7%. Þetta eru hærri verðbólguvæntingar en í könnuninni í mars sl., en að henni frátaldri lægri en þær hafa verið frá ársbyrjun 2012. Miðgildi svara stjórnendanna var 4,0% sem er eins og í könnuninni í mars sl. Eftir tvö ár búast stjórnendur við að verðbólgan, þ.e. hækkun vísitölu neysluverðs sl. 12 mánuði, verði 4,6%, sem er svipuð niðurstaða og í könnuninni í mars sl. Miðgildi svara stjórnendanna var 4,0%.
Vænta veikingar gengis krónunnar
Tæpur helmingur stjórnenda telur að gengi krónunnar veikist á næstu 12 mánuðum, jafnhátt hlutfall að það verði óbreytt en 8% að það styrkist. Að meðaltali búast stjórnendur við 2,0% veikingu krónunnar. Væntingar stjórnenda um veikingu gengis krónunnar hafa samfellt komið fram frá mars 2011 en á árunum 2009 og 2010 væntu stjórnendur styrkingar krónunnar.
Um könnunina
Samtök atvinnulífsins eru í samstarfi við Seðlabanka Íslands um reglubundna könnun á stöðu og framtíðarhorfum stærstu fyrirtækja á Íslandi. Könnunin er gerð ársfjórðungslega og er framkvæmd hennar í höndum Capacent. Einföld könnun með 7 spurningum er gerð í annað hvort skipti, en hin skiptin er gerð ítarlegri könnun með 19 spurningum.
Að þessu sinni var könnunin gerð á tímabilinu 4.-27. september 2013 og voru spurningar 19. Í úrtaki voru 437 stærstu fyrirtæki landsins (miðað við heildarlaunagreiðslur) og svöruðu 277 þeirra þannig að svarhlutfall var 63%. Niðurstöður eru greindar eftir staðsetningu fyrirtækis, atvinnugrein, veltu, starfsmannafjölda og hvort fyrirtækið starfi á útflutnings- eða innanlandsmarkaði. Atvinnugreinaflokkar eru sjö: (1) Iðnaður, (2) sjávarútvegur, (3) byggingarstarfsemi og veitur, (4) verslun, (5) samgöngur, flutningar og ferðaþjónusta, (6) fjármála- og tryggingastarfsemi og (7) ýmis sérhæfð þjónusta. Ekki er um að ræða samræmda túlkun samstarfsaðilanna á niðurstöðum könnunarinnar.
Tengt efni:
Viðtal við Hannes G. Sigurðsson, aðstoðarframkvæmdastjóra SA, í Spegli RÚV
